A modo de...

Σαλώμη

A modo de

Επειδή πίστεψα στο 'εμείς' 

πολύ περισσότερο απ' όσο φαντάστηκες ή υπέθεσες ποτέ, 

επειδή τη ζωή και τις σχέσεις με τους άλλους

τις ορίζουμε και τις κατανοούμε 

με τους ίδιους ακριβώς όρους, 

επειδή στην αγκαλιά και τα μάτια σου είδα τα παιδιά μας 

και ξέρω πως θα γινόσουν υπέροχος πατέρας, 

επειδή δεν θέλω να σου στερήσω Τίποτε 

απ' όλα όσα είσαι και κάνεις και θέλεις,

επειδή ήμουν και είμαι περήφανη για σένα, 

επειδή νιώθω πως με καταλαβαίνεις και πως 

πλάι σου μπορώ να είμαι ο εαυτός μου,

επειδή σε αγαπάω 

και είσαι ο μόνος 

για τον οποίο θα το έκανα, 

όχι επειδή θα μου το ζητούσες, 

αλλά επειδή για μένα τα πάντα είσαι εσύ, 

επειδή ξέρω πως 

την τελευταία φορά που υπήρξα ευτυχής 

ήταν στα χέρια σου,

αρκεί ένα σου ‘ναι’.

Κατηγορία...

Έλενα Σταγκουράκη

Κατηγορία

Σε κάθε αποτυχία μου εσένα κατηγορώ —

για τη μάταιη ελπίδα

και ελπιδοφόρα ματαιότητα

κάθε 'πάλι' που θα σύρω το χορό

Σε κάθε αποτυχία μου εσένα κατηγορώ —

σε πόσα θα ήμουν άμαθη

παραιτήσεις, διασταυρώσεις κι αδιέξοδα

τη μία μέρα που διαδέχεται η άλλη

άνοστη.

Αντ' αυτού μακριά εξορίστηκα

από σένα κι από μένα

από τα 'μέτρια', 'κοινά' και ήσυχα

που θα ήτανε πολύτιμα, μα είναι ξένα.

Το ταξίδι μου εσύ ο ίδιος μάκρυνες

το επέβαλες, έτσι όρισες, δε μ' άφησες

και μακραίνει των ματαιώσεων η καδένα.

Σε κάθε αποτυχία μου εσένα κατηγορώ —

ανώριμη ή αφελής αν θα φανώ

καθόλου überhaupt δε με νοιάζει.

Ήθελα μονάχα μια και έξω να το πω

με το βάρος να σε κόψω και η ίδια να κοπώ

σαν το μίσχο που τον κόβει το χαλάζι.

Σύντηξη...

Σύντηξη (The Welder)

Cherríe Moraga

Σύντηξη.
Όχι αλχημεία.
Με νοιάζει η μείξη
κοινών στοιχείων
με παράγωγο κοινό.

Καμία μαγεία.
Μονάχα η θέρμη της θέλησής μου να αναμείξω
ότι ήδη γνωρίζω πως υπάρχει.
Εφικτό.

Δηλώνουμε μεταξύ μας πως
όλοι μας προερχόμαστε απ' το ίδιο χώμα
όλοι μας προερχόμαστε απ' το ίδιο χώμα
παραβλέποντας το γεγονός της τήξης
σε διαφορετική θερμοκρασία,
της ελατότητας
σε διαφορετικό βαθμό.

Και όμως, η ένωση είναι δυνατή·
αλλά μονάχα στην κατάλληλη θερμοκρασία — 
όλα τ' άλλα είναι πρόσκαιρη επαφή,
συνδυασμός.

Είναι η οικειότητα του ατσαλιού που λιώνει σε ατσάλι, 
η φωτιά του ατομικού μας πάθους
που μας κυριεύει,
που σμιλεύει τη ζωή μας
και ορθώνει οικοδομήματα.

Και δεν μιλώ για ουρανοξύστες,
απλές δομές που μας υπομένουν
δίχως φόβο
ή τριγμό.

Για καιρό πολύ
η θέρμη των στιβαρών χεριών μου
σιγόκαιγε 
σε τσέπες αλλωνών — 
χρειάζεται οξυγόνο για να παραχθεί φωτιά.

Αναδύομαι τώρα
για να πάρω οξυγόνο.
Ναι, η ίδια
σηκώνω τη δάδα.

Συγκολλώ.
Νιώθω τη δύναμη της φλόγας
να αλλάζει τη μορφή των πραγμάτων.
Είμαι ιδανική
γι' αυτή τη δουλειά 
στο βασίλειο της σπίθας
εκτός ελέγχου.

Συγκολλώ
και παίρνω αυτή τη δύναμη
στα δικά μου χέρια.


Μετάφραση: Έλενα Σταγκουράκη


***************************

The Welder | 

I am a welder.
Not an alchemist.
I am interested in the blend
of common elements to make
a common thing.

No magic here.
Only the heat of my desire to fuse
what I already know
exists. Is possible.

We plead to each other,
we all come from the same rock
we all come from the same rock
ignoring the fact that we bend
at different temperatures
that each of us is malleable
up to a point.

Yes, fusion is possible
but only if things get hot enough –
all else is temporary adhesion,
patching up.

It is the intimacy of steel melting
into steel, the fire of your individual
passion to take hold of ourselves
that makes sculpture of your lives,
builds buildings.

And I am not talking about skyscrapers,
merely structures that can support us
of trembling.

for too long a time
the heat of my heavy hands
has been smoldering
in the pockets of other
people’s business-
they need oxygen to make fire.

I am now
coming up for air
Yes, I am
picking up the torch.

I am the welder.
I understand the capacity of heat
to change the shape of things.
I am suited to work
within the realm of sparks
out of control.

I am the welder.
I am taking the power
into my own hands.

Μια Κραυγή ελευθερίας για όλα τα κορίτσια του κόσμου...

"ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ" 

Πολύ συχνά το λέμε, ελάχιστα όμως μας απασχολεί το φορτίο που στοιβάζουμε στην πλάτη των παιδιών και δυσχαραίνει (ή, κάποτε, καταστρέφει) την ενήλικη ζωή τους.

Υπάρχουν οι 'ακραίες' περιπτώσεις των υποχρεωτικών γάμων σε παιδική ηλικία (Μέση Ανατολή και Αφρική), του ακρωτηριασμού των γεννητικών οργάνων (Αφρική), των βιασμών ως πολεμικού μέσου (Κονγκό) ή τιμωρίας για ποινικό αδίκημα άνδρα συγγενούς (Μέση Ανατολή), της υποχρεωτικής στείρωσης (Λατινική Αμερική) και η εκτεταμένη χρήση φυσικής και ψυχολογικής βίας (παντού και πάντα), αλλά υπάρχει και η καθημερινή, αναίμακτη και σιωπηρή πραγματικότητα που κάνει τα παιδιά γενικά και τα κορίτσια ειδικότερα να υποφέρουν: η φτώχεια, ο αναλφαβητισμός, η προσφυγιά, ο ρατσισμός. Ειδικά αυτόν τον τελευταίο και τις πολύπλευρες εκφάνσεις του που στρέφονται εναντίον ανθρώπων διαφορετικής φυλής, φύλου, έθνους, θρησκεύματος κ.ο.κ. πολύ τον έχουμε υποτιμήσει.

Έτσι, φτάνουμε στον 'πολιτισμένο' 21ο αιώνα, όπου αυτά και άλλα παρόμοια θέματα θεωρούνται ξεπερασμένα (από εκείνους που συμβάλλουν εκ του αντιθέτου στη διαιώνιση του φαινομένου), να γινόμαστε θεατές τρομερών ρατσιστικών φαινομένων στην ανθρωποκεντρική Ευρώπη και την Αμερική του "αμερικανικού ονείρου" (μάλλον αυταπάτης). Σήμερα ορθώνονται τείχη. Στο μυαλό, στις καρδιές, στο χώμα.

Ως αντίδραση στην ανόρθωση τειχών κάθε είδους που επιφέρουν ένα σκοτεινό και απάνθρωπο μέλλον, ενώνουμε και φέτος τη φωνή μας, την 'Κραυγή' μας, με εκείνην των υπόλοιπων 29 χωρών "για όλα τα κορίτσια του κόσμου".

Ε.Σ.

*******

ΚΑΘΩΣ ΜΕΓΑΛΩΝΑ

Θυμάμαι σήμερα πώς κάποτε λαχταρούσα να 'μαι λευκή.

"Πώς;" ρωτάτε.

Αφήστε με λοιπόν να σας απαριθμήσω τρόπους.

καθώς μεγάλωνα, μου έλεγαν διάφοροι

πως είχα σκούρο δέρμα και πίστευα σ' αυτό το σκοτάδι

του καθρέφτη, της ψυχής μου, της ίδιας της κοντόφθαλμης οπτικής μου

καθώς μεγάλωνα, διάβαζα περιοδικά

και έβλεπα ταινίες με ξανθές σταρ του σινεμά,

με δέρμα λευκό, χείλη αισθησιακά,

και για να ανελιχθώ, να γίνω κι εγώ γυναίκα 

και μάλιστα γυναίκα ποθητή,

άρχισα κι εγώ να φορώ ένα δέρμα νοερά χλωμό

καθώς μεγάλωνα, ήμουν περήφανη

για τα αγγλικά μου, τη χρήση της γραμματικής, την ορθογραφία μου

ανήκοντας κι εγώ στα έξυπνα παιδιά

τα έξυπνα παιδιά από την Κίνα, 

που προσαρμόζονται, ανήκουν, ευθυγραμμίζονται

καθώς μεγάλωνα κι έφτασα στο λύκειο,

ανακάλυψα τα πλούσια λευκά κορίτσια και τα λιγοστά της κίτρινης φυλής,

τα βαμβακερά φορέματα εισαγωγής και τα κασμιρένια πουλόβερ τους,

τις μπούκλες στα μαλλιά τους, 

και σκεφτόμουν πως κι εγώ θα 'πρεπε να έχω

όσα εκείνα τα τυχερά κορίτσια είχαν

καθώς μεγάλωνα, λαχταρούσα 

το αμερικανικό φαγητό και το αμερικανικό στυλ

που ήταν ένα πράγμα: λευκά

και που για μένα, όντας Κινέζα, παιδί Κινέζων γονιών,

σήμαινε να νιώθω ξένη, παρείσακτη,

μη Αμερικανή

καθώς μεγάλωνα και κάποιος λευκός

με καλούσε σε δείπνο, με θεωρούσα σπουδαία,

σαν εξωτική γαρδένια, με το φόβο πάντα

μην ταιριάξω επακριβώς στα στερεότυπα για τις γυναίκες της Άπω Ανατολής

καθώς μεγάλωνα, ένιωθα ντροπή

για κάποιους άντρες της Κίνας, 

με τα μικρά τους μέλη, τα εύθραυστα κορμιά τους, 

τη συνήθειά τους να φτύνουν στο δρόμο, το βήχα τους,

τα ανήλιαγα δωμάτιά τους

και τον ακρωτηριασμό των άνω άκρων τους

καθώς μεγάλωνα, κάποιοι θα με ρωτούσαν

αν είμαι από τις Φιλιππίνες, την Πολυνησία ή την Πορτογαλία.

Για όλα τα χρώματα θα με ρωτούσαν, πέρα απ' το λευκό 

σαν το κέλυφος της ψυχής μου, 

μα όχι συγκρίσιμο με το σκούρο αδρό μου δέρμα

καθώς μεγάλωνα, ένιωθα βρώμικη.

Σκεφτόμουν πως ο θεός

έπλασε καθαρούς τους λευκούς

αλλά όσο και να έτριβα το σώμα μου

δεν μπορούσα να το αλλάξω, 

δεν έβλεπα το δέρμα μου να ρέει στα απόνερα

καθώς μεγάλωνα, ορκιζόμουν

ότι κάποτε θα καταφύγω στα μαβιά βουνά,

σε σπίτια στη θάλασσα δίχως στέγη πάνω απ' το κεφάλι μου,

με χώρο μπόλικο να ανασαίνω ελεύθερα,

και όχι κατάμεστο από 'κίτρινους' συμπατριώτες,

σε μια περιοχή που λένε 'Τσάινα τάουν''

και η οποία, αργότερα έμαθα, ήταν γκέτο,

μία ακόμη από τις πολλές καρδιές της ασιατικής Αμερικής

Θυμάμαι σήμερα πώς κάποτε λαχταρούσα να 'μαι λευκή.

"Με ποιους άλλους τρόπους;" ρώτατε.

Δεν σας φτάνουν αυτοί;

Nellie Wong

Μετάφραση: Έλενα Σταγκουράκη

χθες

πίσω λοιπόν στις σκιές

νικητής το καθόλου, το τίποτα

να μη μείνει σταγόνα απ' το χθες

Ε.Σ.

Τραγωδίας το ανάγνωσμα...

Έλενα Σταγκουράκη

Τραγωδίας το ανάγνωσμα

Και σήμερα ακόμη μου μιλάς ‒

πέρασε, δεν άγγιξε,

χαλάλι και ο χθεσινός καυγάς:

— Απ' το 'κάτι', το ολότελα;

  Μα τι άνθρωπος τα σκέφτεται αυτά;

— Άνθρωπος αψύς και απόλυτος.

  Αν το θέλεις, βάλε εσύ κοσμητικά.

— Να μου λείπει, ’φχαριστώ, μα δεν θα πάρω.

Θρασύς προέκυψε ο σύγχρονoς Ιππόλυτος.

Γι' αυτό και θα αιτηθώ στην Αφροδίτη,

το κεφάλι να του πάρει για καπάρο

και μετά ας αποφασίσει τα λοιπά.

Φαίδρα και αν θα γίνω δε με νοιάζει.

Αρκεί να μας γλιτώσω απ' τα φαιδρά.

Άρνουλφ Κόνραντι για τον Γκέρριτ Μπέκκερ και το "Χρώμα της σκιάς"...

«Ἡ συγγραφὴ ἀπὸ τὴ μία καὶ τὸ σχέδιο ἢ ἡ ζωγραφικὴ ἀπὸ τὴν ἄλλη εἶναι δραστηριότητες ποὺ κατὰ βάση δὲν συμβαδίζουν. Ἡ γλώσσα συνιστᾶ ἕνα πλάγιο μέσο, πολλαπλὰ μεταδιδόμενο, ἀφηρημένο, δηλαδὴ κάθε ἄλλο παρὰ εὐπρόσιτο. Ἡ ἀνάγνωση ἀποτελεῖ ἐνέργεια τῆς ὅρασης καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη, πάλι, ὄχι, καθὼς ἐνεργοποιεῖ ἐντελῶς διαφορετικὲς περιοχὲς τοῦ ἐγκεφάλου ἀπ᾿ ὅ,τι ἡ πρόσληψη καὶ ἡ παρατήρηση π.χ. ἑνὸς πίνακα. Στὴν καλύτερη τῶν περιπτώσεων, τὸ κείμενο δημιουργεῖ στὸν ἐγκέφαλο τοῦ ἀναγνώστη —ἂν καὶ ἐφόσον κεντρίσει τὴ φαντασία του— εἰκόνες, καὶ πάλι ὅμως αὐτὲς ἔχουν διαφορετικὴ ὑπόστα-ση ἀπὸ ἐκείνη ἑνὸς πίνακα ἢ ἑνὸς σχεδίου. Ἴσως νὰ εἶναι κι αὐτὸς ἕνας ἀπὸ τοὺς λόγους ποὺ ἐγκαταλείφθηκαν τὰ εἰκονογραφημένα μυθιστορήματα.

»Νὰ εἶναι ἄραγε αὐτὸς καὶ ὁ λόγος ποὺ σπανίζουν τόσο οἱ διπλὰ προικισμένοι; Πάντως εἶναι λίγα τὰ ὀνόματα ποὺ μοῦ ἔρχονται στὸ μυαλό: Γκύντερ Γκράς, Κρίστοφ Μέκελ, Ρόμπερτ Γκέρνχαρντ. Καί, φυσικά, ὁ ΓΚΕΡΡΙΤ ΜΠΕΚΚΕΡ»

Άρνουλφ Κόνραντι, απο το Επίμετρο της έκδοσης.

Το χρώμα της σκιάς - Θαμπωμένος

Το ποίημα αυτό, γραμμένο από τον Γκέρριτ Μπέκκερ για την Ελληνίδα μητέρα του, συνιστά ένα είδος ποιητικής αφιέρωσης μετά την προμετωπίδα του μυθιστορήματός του "Το χρώμα της σκιάς", το οποίο ούτως ή άλλως αφιερώνεται σε κείνην. Παρακάτω, φωτογραφία του ίδιου σε νηπιακή ηλικία, στην αγκαλιά της μητέρας του (από το αρχείο του συγγραφέα).

Το χρώμα της σκιάς - Die Farbe der Schatten

Το σπουδαιότερο ίσως μυθιστόρημα του Ελληνογερμανού ζωγράφου, πεζογράφου και ποιητή, Γκέρριτ Μπέκκερ, συστήνεται και συστήνει το δημιουργό του για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό. Δύο κόσμοι, δύο πραγματικότητες, δύο λογοτεχνικές αποτυπώσεις: από τη μια η χιονισμένη, αποσπασματική, μεταπολεμική Γερμανία των παιδικών χρόνων και των πρώτων αναμνήσεων, με την αμηχανία των πρώτων ερωτικών σκιρτημάτων, ως παιχνίδι των σκιών και από την άλλη η γεμάτη φως, χρώμα, άρωμα και γεύσεις Ελλάδα, ως τόπος μιας ανήσυχης εφηβείας, προσωπικής εξέλιξης κι ανάπτυξης, ώς την αποκρυστάλλωση του Εγώ. Δύο αντιθετικές πραγματικότητες, που αποτυπώνονται με δύο διαφορετικά γλωσσικά ύφη σε πρώτο και δεύτερο μέρος, μα πάντως με γλώσσα ποιητική και κυρίως ζωγραφική. Διαβάζοντας κανείς το βιβλίο, συμπάσχει και συμπαθεί αυτό το μικρό παιδί που ενηλικιώνεται ακροβατώντας σε δύο διαφορετικούς πολιτισμούς, ώσπου από αυτό να γεννηθεί ο ζωγραφός. 

Αυτό που πάνω απ' όλα ξεχωρίζει τον Μπέκκερ και το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ότι συνιστά μία από τις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις όπου το χρώμα γίνεται λόγος. Ο Μπέκκερ γράφει με χρώματα και την απουσία τους, δημιουργεί με τις σκιές. Αυτό το γεγονός, μαζί με την ποιητική και αφαιρετική του γλώσσα, ιδίως στο πρώτο μέρος του βιβλίου, αποτέλεσαν τις κύριες δυσκολίες, τις οποίες ως μεταφράστριά του είχα να αντιμετωπίσω, αλλά και την πρόκληση που με γοήτευσε εξ αρχής στο έργο του, ποιητικό ή πεζό. Γνωρίζοντας και το παραστατικό έργο του Μπέκκερ είχα την ευκαιρία να εισχωρήσω ακόμη περισσότερο στον κόσμο του. "

Το χρώμα της σκιάς" προσκαλεί λοιπόν το ελληνικό αναγνωστικό κοινό σε μια τέτοια μοναδική εμπειρία, όπου λόγος και εικόνα, γλώσσα και χρώμα, γίνονται ένα. Ένας όχι μόνο καλλιτεχνικός, αλλά κυρίως πολιτιστικός ελληνογερμανικός διάλογος με επίκεντρο τον Άνθρωπο. Καλή απόλαυση!

Έλενα Σταγκουράκη

**************************

Der wichtigste, könnte man sagen, Roman des griechisch-deutschen Malers, Schriftstellers und Dichters Gerrit Bekker stellt sich und seinen Schöpfer zum ersten Mal dem griechischen Publikum vor. Dabei setzt man sich mit zwei Welten, zwei Wirklichkeiten und zwei literarischen Abbildungen auseinander: einerseits das verschneite Deutschland der Nachkriegszeit aus der fragmentierten Erinnerungen einer verlegenen und naiven Kindheit als ein Spiel der Schatten, andererseits das voller Licht, Farbe, Düfte und Geschmäcker Griechenland einer unruhigen Pubertät und persönlichen Weiterentwicklung bis zur Herauskristallisierung des Ichs. Es handelt sich um zwei unterschiedlichen Wirklichkeiten, die durch zwei unterschiedlichen sprachlichen Stils im ersten und zweiten Teil des Buchs vor allem aber durch eine poetische und malerische Sprache portätiert werden. Die Leser empfinden Empathie und Zuneigung für das kleine Kind, das volljärig wird, indem es zwischen zwei Kulturen pendelt, bis es dazu kommt, dass es aus ihm ein Maler wird. 

Gerrit Bekkers Roman "Die Farbe der Schatten" wird dadurch gekennzeichnet, dass er eine der seltenen Instanzen darstellt, wo die Farben zur Sprache werden. Bekker schreibt mit Farben und derer Abwesenheit, er spielt mit Schatten. Diese Tatsache sowie die dichterische und elliptische Sprache vor allem im ersten Teil des Buchs stellten die größten Schwierigkeiten dar, mit welchen ich mich als Übersetzerin des Buchs ins Griechische auseinander zu setzen hatte. Gleichzeitig waren sie aber auch die Herausforderung, derer Anziehungskraft ich mich von Anfang an nicht entziehen konnte. Indem ich auch das malerische Werk Bekkers kennen lernte, durfte ich an seiner Welt wahrhaft teilhaben. 

"Die Farbe der Schatten" in seiner jetzigen Übersetzung ins Griechische lädt das griechische Publikum in ein einmaliges Erlebnis ein, bei welchem Literatur, Malerei, Sprache und Farben eins werden. Ein nicht nur kunstlerischer sondern vielmehr kultureller deutsch-griechischer Dialog zum Thema "Mensch"!

Elena Stagkouraki